Chùa Việt Nam

Chùa Việt Nam
<!–

(Tổng lượt bình chọn:0) Đánh giá
–>


Video điểm sách Moingay1cuonsach VTV1 ngày 22 tháng 7 năm 2010

Kính mừng Đại lễ ngàn năm Thăng Long – Hà Nội và Hội nghị thượng đỉnh Phật giáo thế giới lần thứ 6 tổ chức tại Việt Nam, Nhà xuất bản Thế giới vừa phát hành cuốn Chùa Việt Nam, của các tác giả: Hà Văn Tấn – Nguyễn Văn Kự – Phạm Ngọc Long. Biên tập: Lê Văn Lan – Nguyễn Duy Chiếm. (in lần thứ tư với nhiều chỉnh lý bổ sung, khổ sách 22x26cm, dày 536 trang với trên 1000 bức ảnh, bản vẽ, bản đồ).

Điểm nổi bật của lần xuất bản này là chùa trong cả nước đã được phủ kín trong cuốn sách, đặc biệt thêm hai dạng chùa mới ít thấy xuất hiện là: chùa miền núi và chùa miền hải đảo. Những ngôi chùa cổ nhất ở Việt Nam đã xuất hiện ở những thế kỷ đầu Công nguyên – hai nghìn năm trước. Chùa là trung tâm tâm linh của cộng đồng làng xã Việt Nam, là nơi hội tụ những sinh hoạt văn hóa lễ hội ở các vùng miền đất nước, đồng thời cũng là nơi tinh kết các giá trị kiến trúc nghệ thuật dân gian.

Qua lịch sử, ta thấy rõ là ở mỗi thời kỳ, các ngôi chùa, ngọn tháp đều có một kiểu dáng riêng biệt. Bao giờ cái truyền thống cũng gắn liền với cái cách tân. Ngoài chùa của người Kinh, còn có chùa của một số dân tộc anh em khác ở Việt Nam, như chùa của người Mường làm bằng tranh tre đơn giản, chùa của người Khmer được xây dựng đẹp với bộ mái mang ảnh hưởng của chùa Cămpuchia và Thái Lan. Chùa của người Hoa cũng có sắc thái kiến trúc riêng.

Phần mở đầu sách là bài dẫn luận nghiên cứu công phu của Giáo sư Hà Văn Tấn về toàn cảnh các ngôi chùa Việt Nam qua các thời kỳ lịch sử, và trong đời sống văn hóa dân tộc, cũng như là đặc điểm Phật giáo và văn hóa tâm linh của dân tộc được thể hiện ở các ngôi chùa Việt Nam. “Khảo sát những ngôi chùa đó, chúng ta không những thấy được đặc điểm của Phật giáo Việt Nam, đặc điểm của tôn giáo và tín ngưỡng Việt Nam mà còn giúp chúng ta hiểu được một mặt quan trọng của lịch sử văn hóa và tư tưởng Việt Nam”…

Phần tiếp theo, các tác giả đưa bạn đọc đến với 118 ngôi chùa tiêu biểu trên khắp mọi miền đất nước qua các thời kỳ: Từ đầu công nguyên, nhà Đinh, nhà Lê, nhà Lý, nhà Trần, nhà Nguyễn đến những ngôi chùa mới xây gần đây như chùa Non (Hà Nội), chùa đang trong giai đoạn hoàn thiện:chùa Bái Đính (Ninh Bình), chùa Thanh Long (Bình Phước). Các chùa được sắp xếp từ sớm đến muộn, từ Bắc vào Nam. Mỗi ngôi chùa đều có bài và ảnh về lịch sử hình thành, phát triển, về kiến trúc, cảnh quan, nội thất, tượng Phật, đồ thờ… Với trên 1000 bức ảnh nghệ thuật rất đẹp của các tác giả: Nguyễn Văn Kự, Phạm Ngọc Long, với sự cộng tác của các tác giả khác, đặc biệt là ảnh của Đại đức Thích Minh Hiền, trụ trì chùa Hương Tích, Hà Nội, đưa bạn đọc đến những “ngôi chùa đang sống thật sự giữa các cộng đồng làng xã Việt Nam”.

Mở đầu sách là chùa Dâu, thuộc huyện Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh. Đất này, xưa kia gọi là Luy Lâu. Đó là trung tâm cổ xưa nhất của Phật giáo Việt Nam. Rồi đến những chùa cổ ở bắc sông Đuống (Bắc Ninh): Chùa Tiêu Sơn, Chùa Phật Tích, Chùa Dạm. Chùa cổ ở Đại La (Hà Nội): Chùa Trấn Quốc, chùa Kiến Sơ, Chùa Một Cột, chùa Kim Liên, chùa Lý Quốc Sư, chùa Tảo Sách,… Ở vùng Tây Bắc, tỉnh Hòa Bình có chùa Thông huyện Kim Bôi, xây dựng từ đời Trần. Chùa Khánh huyện Cao Phong của người Mường không thờ Phật mà thờ đá. Đó là những tảng đá thiêng, tự nhiên, hình giống người, được cuốn vải đỏ để hở đầu mà theo đồng bào thì đó là Ngọc Hoàng, vợ ông và hai con gái của ông bà được đặt lên những chiếc ngai thờ. Tỉnh Sơn La có chùa Chiền Viện ở huyện Mộc Châu, xây dựng từ thế kỷ XVIII, bị đổ nát năm 1947. Ở đây có nhiều tượng Phật và mang phong cách tượng Lào. Chùa ở Miền Trung với chùa Thiên Mụ, chùa Từ Đàm (ở Huế). Chùa ở Tây Nguyên, chùa ở đảo Lý Sơn, đảo Phú Quốc, chùa Việt, chùa Hoa ở thành phố Hồ Chí Minh, chùa Khmer Nam Bộ… Mỗi chùa đều có một sắc thái riêng.

Phật giáo Việt Nam có lúc thịnh lúc suy, nhưng cho đến nay ngôi chùa vẫn có một vị trí quan trọng trong hoạt động văn hóa của người Việt Nam. Trong sách còn có một số bản vẽ mặt cắt, mặt bằng một số chùa của các học giả Louis Bezacier, Trần Huy Bá… và bản vẽ vị trí cơ bản của tượng Phật trong chùa cổ Bắc Bộ. Sơ đồ bài trí tượng thờ tại chính điện chùa cổ ở Bắc Bộ, chùa Thiên Mụ ở thành phố Huế, chùa Giác Lâm ở thành phố Hồ Chí Minh.

Phần cuối là danh sách 730 ngôi chùa được Bộ văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận Di tích Lịch sử Văn hóa (tính đến ngày 31 tháng 12 năm 2009). Những nhận xét về sách: Nhận xét về công trình này, Tiến sĩ Nguyễn Mạnh Cường (Viện Nghiên cứu Tôn giáo) viết: “Sách Chùa Việt Nam là công trình kết tinh các hình ảnh và giá trị của khối di sản văn hóa và tôn giáo – tín ngưỡng, được các tác giả thể hiện tinh tế, súc tích qua các bài dẫn của giáo sư Hà Văn Tấn về toàn cảnh chùa Việt Nam qua các thời kỳ lịch sử và quá trình du nhập đạo Phật ở Việt Nam. Chúng ta nhận thấy sự cố gắng lớn lao của các tác giả. Nếu như lần xuất bản đầu tiên năm 1993 mới chỉ giới thiệu được 42 ngôi chùa của 19 tỉnh thành phố, thì lần xuất bản này chúng ta đã thấy có mặt của 118 ngôi chùa của 61/63 tỉnh trong toàn quốc (còn hai tỉnh Điện Biên và Lai Châu chưa phát hiện được chùa), với trên 1000 bức ảnh, hầu như là đại diện tiêu biểu cho các chùa theo Phật giáo Bắc tông và Nam tông trên đất Việt Nam đều có. Là một nhà nghiên cứu Khảo cổ học – Tôn giáo, có nhiều năm lăn lộn nghiên cứu và khai quật các ngôi chùa cổ Việt Nam, chúng tôi xin ghi nhận đóng góp công sức của các tác giả, của ban biên tập”.

Ở lần xuất bản thứ 4 này, có thêm 19 ngôi chùa hiếm hoi và hẻo lánh nữa được đưa vào trong cuốn sách, nâng số chùa Việt Nam được khảo cứu lên con số 118 ngôi.

* Bản thảo được đưa vào bảo tàng

Trong gian trưng bày đầu tiên của Bảo tàng Khảo cổ học mang tên Giáo sư, Viện sĩ Phạm Huy Thông của Trung tâm Tiền sử Đông Nam Á tại xã Yên Giang, huyện Yên Hưng, tỉnh Quảng Ninh, các bạn dễ dàng nhận ra phần giới thiệu các Bản thảo công trình khảo cổ học. Đó là một bàn hộp màu trắng sắp đặt một số hiếm hoi những bản thảo chuyên ngành mà cán bộ bảo tàng này cất công sưu tầm từ gần chục năm nay. Trong đó, chiếm vị trí quan trọng là công trình Chùa Việt Nam của ba tác giả Hà Văn Tấn, Nguyễn Văn Cự và Phạm Ngọc Long. Đây có lẽ là một trong rất ít công trình sách khảo cổ học được tái bản nhiều lần đến như vậy.

Bản thảo cuối cùng được trưng bày ở đây là bản thảo dành cho lần tái bản thứ 4 do NXB Thế giới ấn hành, vừa nhận được từ nhóm tác giả vào ngày 5/6/2010, cạnh đó còn các bản thảo lần thứ 2, thứ 3.

Tôi có may mắn quen biết cả ba tác giả và cũng được đọc Chùa Việt Nam từ lần ra mắt đầu tiên, năm 1993 do NXB Khoa học Xã hội ấn hành. Các tác giả đều là những người đã từng lăn lộn gần như cả đời người với chuyên ngành khảo cổ học mà số tuổi đời của cả ba cộng lại cũng vượt quá con số 200 năm. Họ đều là những ngòi bút đã vượt qua hoặc vừa bước tới ngưỡng “thất thập”. Giáo sư Hà Văn Tấn vốn là một tên tuổi đã quá quen biết với chúng ta. Ngoài chức danh giáo sư khảo cổ từ khi vừa qua tuổi 40, ông còn làm Viện trưởng Viện Khảo cổ học Việt Nam gần 20 năm trời (1988 – 2006) và ít người biết rằng ông còn đảm nhiệm công việc của một Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Phật học Hà Nội. Nguyễn Văn Kự bắt đầu những nhát cuốc khảo cổ đầu tiên khi còn rất trẻ, với tư cách thành viên của Đội Khảo cổ học đầu tiên của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Cùng với nhiếp ảnh gia cũng là đồng tác giả đã quá cố Phạm Ngọc Long, ông cũng là người say mê ống kính nhiếp ảnh từ khá sớm. Là một cử nhân chuyên ngành khảo cổ, ông đã chuyển tải những góc nhìn chuyên môn rất sâu sắc và sống động vào ống kính nhiếp ảnh của mình.

* “Phủ kín” phạm vi khảo cứu trên cả nước

Công trình Chùa Việt Nam ra mắt lần này là sự tiếp nối mạch đề tài hấp dẫn ở một quy mô lớn hơn nhiều lần. Nếu như ở lần in thứ nhất năm 1993 (bằng hai thứ tiếng Việt, Anh), Chùa Việt Nam chỉ giới thiệu được 42 ngôi chùa trên 19 tỉnh (chủ yếu ở đồng bằng Bắc bộ và Bắc Trung bộ), lần in thứ hai bằng tiếng Anh ở NXB Thế giới năm 2008, các tác giả đã bổ sung lên 53 chùa. Đặc biệt lần ra mắt sau đó 1 năm, năm 2009, tức lần xuất bản thứ 3 cũng do NXB Thế giới, số chùa được khảo cứu, giới thiệu đã gần gấp đôi, với 99 chùa của 51 tỉnh, thành phố. Để có một bứt phá như vậy, nhóm tác giả đầu bạc này đã đầu tư một lượng công sức và tiền của rất lớn vào cuộc điền dã các chùa miền Nam Trung bộ, đồng bằng Nam bộ, Tây Nguyên… trong nhiều tháng ròng.

Không dừng lại ở đó, nhận thấy Chùa Việt Nam còn thiếu vắng ở một số tỉnh miền núi, hải đảo, nhóm tác giả lại quyết tâm đi điền dã, lấy tư liệu để “phủ kín” phạm vi khảo cứu trên toàn bộ lãnh thổ đất nước. Kết quả đã tiếp tục phát hiện, bổ sung thêm ở lần xuất bản thứ tư này 19 ngôi chùa hiếm hoi và hẻo lánh nữa, đưa con số chùa Việt Nam được khảo cứu lên con số 118 ngôi của 61 tỉnh, thành phố (trừ hai tỉnh Điện Biên và Lai Châu chưa phát hiện được chùa). Đó chính là một bước tiến vượt bậc so với ba lần xuất bản trước. Các tác giả đã cố gắng bao quát được kiến trúc Phật giáo ở phạm vi toàn quốc, cập nhật tư liệu phát hiện mới nhất cho đến tận vào Hè năm 2010.

118 ngôi chùa trong sách được trình bày từ “vùng lõi” Phật giáo Việt Nam (Bắc Ninh, Hà Nội) mở ra xung quanh các tỉnh miền Bắc rồi đi vào miền Trung đến tận mũi Cà Mau. Ở mỗi ngôi chùa, người đọc dễ dàng tìm thấy vị trí địa lý, lịch sử xây dựng chùa, gốc tích thờ Phật, phân bố và ý nghĩa của các tượng thờ, bia ký, câu đối bên trong cũng như niên đại, giá trị của các tác phẩm nghệ thuật khác trong chùa. Đó không phải chỉ là những mô tả khô khan mang tính liệt kê, mà thực sự là những chỉ dẫn sinh động, sắc gọn, kèm theo nhiều hình ảnh chi tiết, sinh động. Để giúp độc giả dễ tra cứu, các tác giả đã rất công phu sưu tầm các bình đồ chung nhất bố trí tượng Phật trong chùa, xây dựng phụ lục tra cứu chùa theo tên tỉnh, thành phố cũng như theo danh mục xếp hạng quốc gia của Bộ VH,TT&DL. Chùa Việt Nam vì thế không phải chỉ là cuốn sách tôn giáo thuần túy dành cho tăng ni, phật tử hay những người mến mộ đạo Phật, mà còn là sách đầu tay cho nhiều đối tượng độc giả khác nữa, từ nhà nghiên cứu văn hóa, tôn giáo đến những người yêu mến kiến trúc lịch sử, yêu mến mỹ thuật cổ truyền, giáo viên, sinh viên, học sinh…

TS. Nguyễn Việt

, ,

  1. Để lại bình luận

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s

%d bloggers like this: